فضل الله روزبهان خنجى اصفهانى

333

تاريخ عالم آراى امينى ( فارسى )

مادر خود كه همچو دير جهان كهن سال و همچو « 1 » زمين شياطين مزرعهء آمال ضلّال است با تضرّع و ابتهال و تذلّل و ابتذال به خدمت امرا فرستاد و از سبك عنانى كه گران جانان نموده بودند ، آغاز معذرتى مردود نهاد . در بيرون شد از آن فعل بد به فحواى : فَاعْتَرَفْنا بِذُنُوبِنا [ فَهَلْ ] إِلى خُرُوجٍ مِنْ سَبِيلٍ [ 40 / 11 ] گويا مانده و زبان حال امراى صاحب اقبال مودّاى وَ أَمَّا مَنْ خَفَّتْ مَوازِينُهُ فَأُمُّهُ هاوِيَةٌ [ 101 / 8 ، 9 ] در جواب فرموده . آن امّ الخبايث چندان كه خواست بر خرد « 2 » امراى هوشمند دستبردى كردن و در عذر بىرايت آن قوم تباهى عقل خردمندان را از راه بردن ، رشتهء مكرى « 3 » نيارست بافتن « 4 » و عذر مقبولى نتوانست يافتن . زبان قهر الهى [ مىگفت : اعْمَلُوا عَلى مَكانَتِكُمْ إِنِّي عامِلٌ فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ [ 39 / 39 ] و [ گوش ] زمانه مىشنفت « 5 » : سَيَعْلَمُ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَيَّ مُنْقَلَبٍ يَنْقَلِبُونَ [ 26 / 227 ] . مادر كستنتيل « 6 » ترسان كه مبادا ديار پسر مكّار نابكار را از صدمهء ( 175 - پ ) لشكر جرّار خراب بيند ، و من بعد از دير برخاسته در خرابات نشيند . سينهء چاك كشاده و روى شفاعت به خاك نهاده . سخن امرا [ در جواب ] اين بود و خطاب همين : ابيات « 7 » چو خاقان درآيد به پيكار گرج * كمين بنده سازد سپهدار گرج به قهر ار نهيبى به گردون دهد « 8 » * ز پرگار ، خود پاى بيرون نهد كهين « 9 » هندوى شه گر آرد گذار * برآرد ز گرجى نژادان دمار به كرمان كشد تاكِ تفليس را * به عمّان برد خاكِ تفليس را چو زد شعله قهرش سوى قرقره * اخسقا بلرزيد بر كنگره ز تاب نهيبش كه كوه افگن است * اخسقا يكى تودهء گلخن است چه رستم چه بيژن چه اسفنديار * برِ شاه يعقوب خاك‌اند و خوار « 10 »

--> ( 1 ) . P : عبارت « شناعت . . . همچو » را ندارد . ( 2 ) . K : خود . ( 3 ) . F : نكوى ( 4 ) . PF : تافتن . ( 5 ) . F : مىشنيت . ( 6 ) . K : قسطنطين . ( 7 ) . P : شعر . ( 8 ) . F : رسد . ( 9 ) . P : كهن . ( 10 ) . F : خاك .